De maan bepaalt het ritme van eb en vloed, maar beïnvloedt zij ook het gedrag van dieren? Sommige zeedieren stemmen hun voortplanting af op de maanfasen. Over honden die bij volle maan vaker bijten en katten die onrustiger worden, is de wetenschap minder eenduidig. Dit weten we over de invloed van de maan op dieren.
De maan spreekt al eeuwenlang tot de verbeelding. Mensen schrijven er slapeloze nachten, onrust en opvallend gedrag aan toe. Ook over huisdieren bestaan allerlei verhalen. Honden zouden rond volle maan sneller bijten, katten vaker krabben en paarden onvoorspelbaarder reageren. Maar is daar werkelijk bewijs voor?
Reageren dieren op de volle maan?
De invloed van de maan op dieren verschilt sterk per diersoort. Bij veel zeedieren is er een duidelijke relatie met de maancyclus. Dat heeft onder meer te maken met maanlicht en de getijden. Voor het gedrag van huisdieren, zoals honden en katten, is een rechtstreeks effect veel moeilijker aan te tonen.
Een Britse studie uit 2000 onderzocht 1.621 patiënten die na een dierenbeet op de spoedeisende hulp van de Bradford Royal Infirmary terechtkwamen. De onderzoekers zagen rond volle maan een stijging van het aantal beten. Het ging voornamelijk om hondenbeten, maar ook verwondingen door katten, paarden en kleine knaagdieren werden geregistreerd.
Daarmee was de discussie echter niet beslecht. Een Australisch onderzoek dat in hetzelfde jaar verscheen, vond juist geen verband tussen volle maan en hondenbeten. Ook ander onderzoek leverde wisselende resultaten op. Op basis daarvan kunnen we niet concluderen dat huisdieren door volle maan automatisch agressiever worden.
Meer dieren bij de dierenarts rond volle maan?
Ook bezoeken aan veterinaire spoeddiensten zijn onderzocht. Een studie naar bijna 12.000 honden en katten vond op dagen rond volle maan een kleine stijging van het aantal spoedgevallen. De onderzoekers benadrukten dat het verschil zo beperkt was dat het in een kliniek met weinig patiënten waarschijnlijk niet zou opvallen.
Een later onderzoek van een Amerikaanse dierenkliniek vond helemaal geen verband tussen volle maan en het aantal spoedbezoeken van honden en katten. Er is dus geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat de maan rechtstreeks gezondheidsproblemen of agressief gedrag bij huisdieren veroorzaakt.
Mogelijk spelen indirecte factoren een rol. Op lichte avonden blijven mensen bijvoorbeeld langer buiten met hun dieren. Daardoor zijn er meer kansen op ontmoetingen, ongelukken of conflicten. Dat is een mogelijke verklaring, maar geen bewezen oorzaak.
Waarom reageren zeedieren wel op de maan?
Voor sommige wilde dieren vormt de maanstand een natuurlijk tijdsignaal. Vooral zeedieren gebruiken de combinatie van maanlicht en getijden om hun voortplanting, jachtgedrag of verplaatsingen te timen.
Dat is goed te verklaren: de aantrekkingskracht van de maan speelt een belangrijke rol bij eb en vloed. Wanneer de zon, aarde en maan ongeveer op één lijn staan, rond volle en nieuwe maan, ontstaat springtij. Het verschil tussen hoog- en laagwater is dan groter.
Massale paringsdans bij volle maan
Rond het Frans-Polynesische atol Fakarava verzamelen grote aantallen koraalbaarzen zich tijdens de volle maan voor de voortplanting. Ze verlaten hun veilige schuilplaatsen in het rif en zwemmen naar open water om kuit te schieten.
Dat levert een indrukwekkend schouwspel op, maar brengt ook gevaar met zich mee. Grijze rifhaaien verzamelen zich eveneens op deze plek en profiteren van de grote hoeveelheid vissen. De maan helpt hier dus niet alleen het voortplantingsmoment te bepalen, maar beïnvloedt indirect ook de kansen van roofdieren.
De grunion wacht op het juiste getij
De Californische grunion staat bekend om een opmerkelijke manier van voortplanten. Deze kleine vis komt tijdens hoge vloed het strand op. Het vrouwtje graaft zich gedeeltelijk in het zand in om haar eieren af te zetten, waarna het mannetje ze bevrucht.
De eieren blijven vervolgens in het zand achter. Bij een volgende hoge vloed komen ze uit en worden de jonge vissen door het water meegenomen naar zee. De maancyclus is hierbij belangrijk omdat die samenhangt met de getijden.
Zeeschildpadden en donkere nachten
Ook het gedrag van zeeschildpadden kan samenhangen met licht, getijden en maanfasen. Vrouwtjes komen aan land om een nest te graven en hun eieren te leggen. Een donkere nacht kan bescherming bieden tegen roofdieren en andere verstoring.
Toch nestelen niet alle soorten uitsluitend bij nieuwe maan. Het precieze moment verschilt per soort en locatie. Ook de toestand van de zee, het getij en de omstandigheden op het strand spelen mee.
Huilen wolven naar de volle maan?
Een wolf die naar de volle maan huilt, is een bekend beeld. Toch huilen wolven niet speciaal naar de maan. Ze gebruiken hun gehuil om contact te houden met de roedel, hun territorium kenbaar te maken of groepsleden bijeen te roepen.
Dat wolven op afbeeldingen vaak met opgeheven kop worden getoond, heeft een praktische reden: in die houding draagt het geluid verder. Op heldere nachten zijn wolven bovendien beter zichtbaar voor mensen, waardoor de koppeling met de volle maan waarschijnlijk is versterkt.
Moet je bij volle maan extra voorzichtig zijn met je huisdier?
Er is geen reden om bij iedere volle maan plotseling bang te zijn voor je hond, kat of paard. Blijf altijd letten op lichaamstaal en respecteer de grenzen van een dier, ongeacht de maanstand.
Pijn, angst, stress, frustratie en onverwachte aanrakingen zijn veel aannemelijkere oorzaken van bijt-, krab- of trapgedrag. Verandert het gedrag van je huisdier plotseling? Laat dan eerst een dierenarts beoordelen of er een lichamelijke oorzaak is.
De maan heeft zonder twijfel invloed op de natuur. Via licht en getijden bepaalt zij mede het levensritme van verschillende wilde dieren. Dat onze huisdieren zich tijdens volle maan anders gedragen, blijft voorlopig vooral een fascinerend idee waarvoor geen eenduidig wetenschappelijk bewijs bestaat.
Ook interessant voor jou:
* Over spirit animals gesproken
* Dieren en de kunst van lang leven
Het bericht Heeft de volle maan invloed op dieren? verscheen eerst op Hart Voor Dieren.