Konijnen, cavia’s en ratten leven graag met soortgenoten. Dat betekent echter niet dat castratie altijd noodzakelijk is. Of de ingreep verstandig is, hangt af van de diersoort, het geslacht, de gezondheid en de samenstelling van de groep.
Soms voorkomt castratie ongewenste nestjes, terwijl er in andere gevallen een medische of gedragsmatige reden is. Bespreek de voor- en nadelen altijd met een dierenarts die ervaring heeft met konijnen en knaagdieren. Kleine huisdieren vragen namelijk om een andere behandeling en narcose dan honden en katten.
Castratie of sterilisatie?
Bij een castratie verwijdert de dierenarts de geslachtsklieren: de testikels bij een mannelijk dier en de eierstokken bij een vrouwelijk dier. Soms wordt bij een vrouwtje ook de baarmoeder verwijderd.
In de volksmond wordt de operatie bij een vrouwtje vaak sterilisatie genoemd. Technisch gezien gaat het meestal om een castratie, omdat de eierstokken worden weggenomen en de aanmaak van geslachtshormonen daardoor verandert.
Waarom worden kleine huisdieren gecastreerd?
Een belangrijke reden voor castratie is het voorkomen van ongewenste jongen. Konijnen en veel knaagdieren zijn al op jonge leeftijd vruchtbaar en kunnen zich snel voortplanten.
Daarnaast kan er een medische aanleiding zijn. Denk bij mannetjes aan een afwijking, verwonding of tumor aan de testikels. Bij vrouwtjes kan de dierenarts een operatie adviseren vanwege cysten aan de eierstokken, een baarmoederontsteking of een tumor.
Soms speelt gedrag een rol. Castratie kan hormoonafhankelijk gedrag, zoals sproeien, rijden of hevige territoriale agressie, verminderen. Het is echter geen garantie dat dieren daarna goed met elkaar overweg kunnen. Karakter, huisvesting, ruimte en een zorgvuldige koppeling blijven belangrijk.
Welk dier laat je castreren?
Konijnen
Konijnen zijn groepsdieren en horen bij voorkeur samen te leven met een soortgenoot. Een gecastreerde ram en een voedster vormen vaak een goede combinatie. Volgens het Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren (LICG) is het verstandig om in elk geval het mannetje en bij voorkeur beide dieren te laten castreren.
Bij vrouwelijke konijnen speelt ook de gezondheid mee. Ongecastreerde voedsters hebben op latere leeftijd een verhoogd risico op baarmoederaandoeningen, waaronder baarmoederkanker. Bespreek met de dierenarts op welke leeftijd de operatie voor jouw konijn het geschiktst is.
Cavia’s
Ook cavia’s zijn echte groepsdieren. Castratie is echter niet bij iedere cavia nodig. Twee vrouwtjes kunnen vaak goed samenleven en ook twee mannetjes kunnen een goede combinatie vormen, vooral wanneer ze aan elkaar gewend zijn en geen vrouwtjes ruiken of zien.
Wil je een beertje bij een of meer zeugjes houden, dan wordt meestal het mannetje gecastreerd. Een operatie bij een vrouwtjescavia is ingrijpender en wordt doorgaans alleen na zorgvuldige afweging of om medische redenen uitgevoerd. Kies hiervoor een dierenarts met ervaring met cavia’s.
Ratten
Ratten hebben gezelschap van andere ratten nodig. Groepen van hetzelfde geslacht kunnen vaak prima samenleven zonder castratie. Bij een gemengde groep moet voortplanting uiteraard worden voorkomen.
Een castratie kan bij een mannetjesrat soms helpen wanneer hormonen een duidelijke rol spelen bij ernstig dominant of agressief gedrag. Laat eerst beoordelen of het gedrag werkelijk hormonaal is en niet wordt veroorzaakt door pijn, ziekte, stress of een ongeschikte groepssamenstelling. Meer informatie over groepsvorming en castratie staat bij het LICG.
Hamsters
Hamsters worden vrijwel altijd alleen gehouden. Voor Syrische hamsters en Chinese dwerghamsters is dat noodzakelijk; ook bij andere dwerghamsters gaat samenleven in gevangenschap vaak mis. Een preventieve castratie is daarom niet nodig. Alleen bij een medische reden of een bijzondere bestaande groepssituatie kan de dierenarts de ingreep overwegen.
Moet een konijn of knaagdier nuchter zijn?
Konijnen en knaagdieren hoeven doorgaans niet te vasten voor een narcose. Ze moeten tot aan de ingreep hun normale voeding kunnen eten. Het Royal Veterinary College adviseert bovendien om wat vertrouwd lievelingsvoer mee te nemen, zodat het dier na de operatie sneller weer gaat eten.
Volg altijd de instructies van de behandelende dierenarts. Stop niet op eigen initiatief met voeren.
Hoe verloopt de operatie?
Castratie gebeurt onder algehele narcose. Vooraf onderzoekt de dierenarts het dier en bespreekt deze eventuele extra onderzoeken, zoals bloedonderzoek.
Bij een mannelijk dier worden de testikels via een of meer kleine sneden verwijderd. Bij een vrouwtje liggen de eierstokken in de buikholte. Haar operatie is daardoor ingrijpender en duurt meestal langer. Soms wordt behalve de eierstokken ook de baarmoeder verwijderd.
Zoals bij iedere operatie bestaan er risico’s, waaronder problemen door de narcose, bloedingen, een wondinfectie of het opengaan van de wond. Hoe groot het risico is, hangt onder meer af van de diersoort, leeftijd, gezondheid en ervaring van de dierenarts.
Wat heeft je dier na de castratie nodig?
Laat je dier rustig bijkomen op een schone, droge en comfortabele plek. Zorg voor warmte, maar voorkom dat het dier oververhit raakt of zich aan een warmtekruik of verwarmingselement kan branden. Het moet altijd zelf van de warmtebron weg kunnen bewegen.
Geef pijnstillers en andere medicijnen precies volgens het voorschrift van de dierenarts. Controleer meerdere keren per dag:
- of je dier eet en drinkt;
- of het plast en ontlasting produceert;
- of het alerter en actiever wordt;
- of de wond droog en gesloten blijft;
- of er geen bloeding, zwelling, roodheid of uitvloeiing ontstaat.
Vooral bij konijnen is niet eten een belangrijk alarmsignaal. Hun darmen kunnen binnen korte tijd ernstig ontregeld raken. Neem dezelfde dag contact op met de dierenarts wanneer je dier niet wil eten of geen ontlasting produceert. Vraag eerst om advies voordat je zelf gaat dwangvoeren.
Bel ook direct bij benauwdheid, hevige pijn, aanhoudende sufheid, een bloeding, een open wond of gedrag dat je niet vertrouwt.
Wanneer mag het mannetje weer bij de vrouwtjes?
Een gecastreerd mannetje kan na de operatie nog een tijd vruchtbaar blijven. Die periode is niet voor iedere diersoort hetzelfde. Bij een volwassen konijnenram gaat het volgens het LICG om ongeveer twee tot vier weken. Een gecastreerd caviabeertje moet nog zes tot acht weken van zeugjes gescheiden blijven.
Vraag de dierenarts hoelang dit voor jouw dier geldt. Houd sociale dieren tijdens een noodzakelijke scheiding zo mogelijk wel in elkaars zicht en geur, tenzij de dierenarts vanwege de wond of onderlinge onrust iets anders adviseert.
Wat kost castratie van een klein huisdier?
De kosten verschillen sterk per diersoort, geslacht, dierenartspraktijk en benodigde zorg. Een operatie bij een vrouwtje is meestal duurder dan bij een mannetje, omdat het om een buikoperatie gaat.
Vraag vooraf om een kostenraming en controleer wat daarbij is inbegrepen. Denk aan:
- het vooronderzoek;
- de narcose en bewaking;
- de operatie;
- pijnstilling en andere medicijnen;
- een beschermend pakje of wondbescherming;
- nacontrole en eventuele aanvullende zorg.
Kies niet alleen op prijs. Ervaring met de betreffende diersoort en goede bewaking tijdens en na de narcose zijn minstens zo belangrijk.
Lees ook:
De castratie van een konijn
Het bericht Castratie bij kleine huisdieren: wanneer is het verstandig? verscheen eerst op Hart Voor Dieren.